Aktualności

Od 1 do 15 września 2026 r. odbędzie się pierwsza edycja Letniej Szkoły Archeologii Średniowiecza – wyjątkowego projektu organizowanego przez Centrum Studiów Mediewistycznych i Instytut Archeologii i Etnologii PAN. Uczestnicy wydarzenia będą mieli okazję dotknąć własnymi rękami (dosłownie, bo metodą wykopaliskową) przeszłości „pierwszego” Kołobrzegu.

Letnia Szkoła Archeologii Średniowiecza to nowy projekt Centrum Studiów Mediewistycznych (CSM), działającego od 2022 r. przy Katolickim Uniwersytecie Lubelskim pod kierunkiem prof. dr. hab. Pawła Krasa. CSM ma charakter ogólnopolski, a jego misją jest tworzenie miejsca dla dużych, zaplanowanych na wiele lat projektów badawczych, których realizacja w ramach istniejącego systemu grantowego jest trudna lub wręcz niemożliwa.

Wśród nich szczególne miejsce zajmują szkoły letnie: pierwszą pt. „Od średniowiecznego rękopisu do edycji cyfrowej” zorganizowano we współpracy z Biblioteką Uniwersytetu Wrocławskiego (sierpień 2024 r.). Tegoroczna „Od dyplomatyki do piśmienności pragmatycznej” to kooperacja z Pracownią Nauk Pomocniczych Historii i Źródłoznawstwa Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego (wrzesień 2026 r.). Oferta przeznaczona jest dla studentów studiów drugiego stopnia i doktorantów studiów humanistycznych zainteresowanych pracą nad średniowiecznymi dokumentami i mających już pewną znajomość zagadnienia i – przede wszystkim – łaciny.

Ponadto w tym roku rusza pierwsza edycja Letniej Szkoły Archeologii Średniowiecza, czyli projektu realizowanego wspólnie przez CSM i Instytut Archeologii i Etnologii PAN. Co interesujące, organizatorzy przewidują, że jej uczestnikami będą głównie studenci historii, którzy dzięki udziałowi w pracach wykopaliskowych poznają nie tylko warsztat archeologa, ale nabędą podstawową wiedzę o tym, jakie możliwości badawcze oferują współczesne metody archeologiczne. Mile widziani są również studenci (I i II stopnia) innych studiów humanistycznych oraz doktoranci szkół doktorskich w ramach nauk humanistycznych.

Zrozumienie metodyki badań, hermetycznego „żargonu” archeologicznego (często to bariera przy sięganiu po stricte archeologiczne publikacje), kontakt z zabytkami, a wreszcie odkrywanie przeszłości własnymi rękoma powinny otworzyć młodym ludziom horyzonty i sprawić, że w ich przyszłych badaniach inter-, a nawet transdyscyplinarność stanie się standardem, a nie pustym hasłem.

W przeciwieństwie do szkoły letniej dla entuzjastów łaciny, przy rekrutacji do Letniej Szkoły Archeologii Średniowiecza nie jest wymagana znajomość warsztatu archeologa. W jego arkana wprowadzi uczestników już w trakcie trwania projektu zespół archeologów z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. Program obejmuje zarówno wykłady ogólne, jak i zajęcia praktyczne. Te ostatnie to oczywiście prace wykopaliskowe, które odbędą się na podgrodziu „pierwszego”, bo przedlokacyjnego Kołobrzegu. Gród ten funkcjonował na terenie dzisiejszej wsi Budzistowo od ok. 880 r. do połowy XIII w.

Dzięki dotychczasowym wykopaliskom wiemy m.in., że gród ten zajmował początkowo powierzchnię ok. 1 ha, a jego wnętrze zajmowały chaty o ścianach z plecionki. Zasadniczo kontrastuje to ze Szczecinem czy Gdańskiem, gdzie budowano wówczas z drewna w konstrukcji zrębowej. Lech Leciejewicz, wybitny archeolog i mediewista, znawca wczesnych dziejów Pomorza, owej popularności plecionki w Kołobrzegu upatrywał w znacznym odlesieniu tego ośrodka, a więc i deficycie drewna, które trzeba było sprowadzać. Jego brak spowodowany był funkcjonowaniem – już być może od VI-VII stulecia – tutejszych warzelni soli, w których drewna używano jako opału do odparowywania solanek. Kołobrzeg należał do znaczniejszych we wczesnym średniowieczu producentów soli („białego złota”), co podkreśla znana, acz lakoniczna wzmianka Thietmara. Handel solą, ale i solonymi śledziami (by wspomnieć tylko pieśń wojów Bolesława Krzywosytego) zapewniały temu ośrodkowi rozległe kontakty dalekosiężne, o czym świadczą dotychczas odkryte tu zabytki, interpretowane jako importy. Nie przypadkiem zatem właśnie tutaj w roku 1000 Piastowie lokowali biskupstwo i osadzili biskupa Reinberna. Pierwotnie Kołobrzeg był grodem plemiennym, później „wczesnym miastem”, głównym ośrodkiem władzy pierwszych Piastów na Pomorzu, kolebką państwowości pomorskiej, a wreszcie grodem kasztelańskim. Być może przez te wszystkie warstwy (i wiele innych) będą mieli okazję „przebić się” przyszli adepci Letniej Szkoły Archeologii Średniowiecza. I tego im życzymy!

Aby zostać uczestnikiem Letniej Szkoły Archeologii Średniowiecza wystarczy złożyć w terminie, czyli do 15 maja 2026 r., wymagane dokumenty i „przejść” rozmowę kwalifikacyjną.

Udział w szkole jest darmowy, organizatorzy pokrywają koszty noclegów w pokojach dwuosobowych i częściowo wyżywienia, a liczba uczestników ograniczona (tylko 10 osób!).

Więcej informacji na stronie internetowej CSM – zachęcamy serdecznie do składania zgłoszeń!

_______________

Marta Siłakowska (ur. 1989) absolwentka archeologii na Uniwersytecie Łódzkim, adiunkt w Dziale Naukowym Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Interesuje się okresem wczesnego średniowiecza, a w szczególności osadnictwem jenieckim oraz archeologią magazynową.

Powyższy artykuł jest chroniony przez przepisy prawa autorskiego.
Redakcja wyraża zgodę na kopiowanie i przedrukowywanie tylko całości artykułu pod warunkiem zamieszczenia imienia i nazwiska autora, informacji o nim oraz informacji o źródle (link do wczesneśredniowiecze.pl).